على محمدى خراسانى
350
شرح رسائل (فارسى)
قرائن و امارات مثل انضمام فتاواى جميع ارباب كتب فتوا بعد از شيخ به اجماع منقول شيخ كه آن هم نقل مىكند اتفاق نظر ارباب جميع كتب فتوا را تا زمان خود و گاهى از مجموع اينها قطع به حكم ظاهرى يعنى وجود دليل معتبر پيدا مىكنيم يعنى فقيه يقين مىكند كه لابد يك دليل معتبرى بوده كه مشهور متقدمين و متأخرين فتوايشان يكى شده حال هركدام باشد در مسائل فقهيه كافى است چه به حكم واقعى برسيم و چه به دليل معتبرى كه لو وصل الينا لكان عندنا ايضا حجة و بلكه گاهى ممكن است براى شخصى از راه مجرّد نقل اجماع بدون انضمام قرائن و امارات ديگر قطع به يك دليل معتبر حاصل شود پس اجماع منقول مستقلا و بدون ضميمه ارزش دارد منتهى مكرّر گفتيم كه چنين چيزى اتفاقى و تصادفى است و گاهى هست و گاهى نيست يعنى ملازمهء عاديه ما بين نقل اجماع و ما بين قطع به دليل معتبر نيست و لذا ارزش ندارد كما اينكه گاهى از راه اخبار سه نفر هم روى حسن ظن براى مخاطب يقين به موت زيد مىآيد ولى اين كافى نيست و ملازمهء عاديه با يقين به موت ندارد بخلاف اخبار 100 عادل يا 1000 مخبر و لو فاسق پس اجماع منقول فى الجملة ارزش دارد و مع الانضمام ارزش بالجمله پيدا مىكند ولى استقلالا و بدون ضميمه ارزش مستقل ندارد و ما از اجماع بعنوان مؤيد استفاده مىكنيم و لذا مرحوم شيخ در مكاسب هيچگاه به اجماع منقول تنها استدلال نمىكند بلكه هميشه مىفرمايد : و يدل عليه قبل الاجماع . . . و يا مىگويند : و يدل عليه بعد الاجماع . . . قوله ثم إنّه قد نبه : ( سخنان مرحوم شيخ اسد اللّه تسترى ) مرحوم شيخ مىفرمايد : مطالبى كه من در نظريهء نهائى خود براى شما گفتم چكيدهء سخنان مرحوم تسترى در دو كتاب ايشان [ يعنى كشف القناع و